🔸ششمین انتخابات پارلمانی پارلمانی عراق دیروز برگزار شد. کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق (IHEC) گزارش داد که بیش از ۱۲ میلیون نفر رأی دادهاند و رقم مشارکت را بیش از ۵۵٪ محاسبه کرده است. اما تحلیلها نشان میدهند اگر مشارکت را نسبت به کل واجدان قانونی رأی یعنی کسانی که عراقی بوده و بالای ۱۸ سال سن داشته باشند (که برخی منابع ایشان را از ۲۴ تا حدود ۳۲ میلیون نفر برآورد میکنند) بسنجیم، این نسبت بسیار کمتر و حدود ۳۸ تا ۴۵٪ تخمین زده شده است.
🔹 در تحلیل مشارکت انتخاباتی، مهم است که تفاوت میان این دو شاخص را بشناسیم:
۱. واجدان شرایط رای: تمامی شهروندان بالای ۱۸ سال عراقی که از لحاظ قانونی حق رأی دارند.
۲. رأیدهندگان ثبتنامشده: کسانی که در سامانهی IHEC ثبت نام کرده و کارت رأی انتخاباتی را دریافت کردهاند.
🔸از این رو، وقتی گزارش میشود ۵۵٪ مشارکت، به این معناست که حدود ۱۲ میلیون رأی از میان ۲۱٫۴ میلیون ثبتنامشده داده شده است. اما اگر پایه را کل واجدان (مثلاً ۳۰-۳۲ میلیون) بگیریم، نسبت مشارکت واقعی به کل واجدان بسیار پایینتر خواهد بود. این تفاوت محور بسیاری از ابهامات در آمار مشارکت است.
🔹 چند عامل ساختاری و عملی وجود دارد که توضیح میدهند چرا بین واجدان و ثبتنامشدگان و رأیدهندگان واقعی فاصله است:
🔻ساختار دوگانهی هویتی: هر شخص عراقی دارای اسناد هویتی مدنی (شناسنامه، کارت ملی متحد) خاص خود است که از وزارت کشور صادر شده است. اما سامانهی رأیدهندگان تحت مدیریت مستقل است و کارت بیومتریک انتخاباتی برای رأیدهی لازم است. این جدایی سازمانی باعث شده بخشی از واجدان، اگرچه دارای حق رأیاند، ولی در سامانهی ثبتنام انتخابات قرار نگیرند.
🔻مشکلات اجرایی ثبتنام و توزیع کارت
گزارشها حاکیاند که برخی افراد کارت رأی را دریافت نکرده یا به سامانهی ثبتنام دسترسی نداشتهاند. بهویژه در مناطق روستایی، مناطق آوارهشده یا تحت منازعه. این امر عملاً مانع از حضور آنان در رأیگیری شده است.
🔻تحریم یا بایکوت انتخاباتی
بایکوت انتخابات توسط برخی جریانات نیز بر ثبتنام یا حضور در صندوق تأثیر گذاشته است.
🔻بیاعتمادی عمومی و ناامیدی از تأثیر رأی
بسیاری از شهروندان از این احساس رنج میبرند که رأیشان تغییری ملموس ایجاد نخواهد کرد؛ این احساس بیمعنا بودن رأی باعث میشود ثبتنام کنند ولی در روز رأی حاضر نشوند.
🔻فناوری، امنیت و لجستیک رأی
سامانهی بیومتریک نیازمند دستگاهها، شبکهها و کنترلهای فنی است؛ در برخی حوزهها اختلال، صف طولانی یا مشکلات فنی گزارش شده که حضور رأیدهندگان را کاهش داده است.
🔸 برای درک بهتر این مسئله، بیایید مقایسهای کوتاه از روند رأیگیری در ایران و عراق داشته باشیم. در ایران، نظام رأیگیری مبتنی بر پایگاه دادهی ثبتاحوال است؛ هر شهروند با کارت ملی میتواند رأی دهد و فرآیند نسبتاً واحد و متمرکز است.
اما در عراق فرآیند رأیگیری مستلزم ثبتنام جداگانه در سامانهی انتخابات و دریافت کارت رأی بیومتریک، احراز هویت هنگام رأیدهی (اثر انگشت، چهره)، تعیین حوزهی رأی از قبل انتخابات است.
🔹 کارت بیومتریک انتخاباتی در عراق سندی است که توسط کمیته مستقل انتخابات صادر میشود. این کمیته مستقل از قوهی مجریه و تحت نظر پارلمان فعالیت میکند. کارت بیومتریک شامل موارد زیر است:
🔻تصویر چهره رأیدهنده
🔻اثر انگشت
🔻شمارهی شناسایی، کد رأی و مشخصات حوزهی رأی
🔻کدQR یا فناوری الکترونیکی برای احراز در محل صندوق
هدف اصلی این کارت، افزایش صحت انتخابات و جلوگیری از رأیگیری مضاعف یا جعلی است.
🔸در باب چرایی استفاده از کارت بیومتریک چند دلیل اصلی را میتوان برشمرد:
🔻افزایش شفافیت و صحت انتخابات: تجربههای پیشین عراق نشان داده بود رأیگیری مضاعف، استفاده از کارتهای خانوادگی، یا رأی دادن افراد فوتشده رخ داده است؛ بیومتریک، گامی برای کاهش این مشکلات است.
🔻استقلال کمیسیون انتخابات از دولت: با صدور کارت رأی جداگانه، کمیتهی انتخابات میتواند نقش کنترلِ غیرحزبی بیشتری ایفا کند.
🔻تطبیق حوزهها و پایگاه داده بهینه: کارت بیومتریک به اصلاح حوزهها، شمارش دقیق رأیدهندگان و تحلیل بهتر آراء کمک میکند.
@iraqevents
