عید قربان (اضحی) همه ساله در کشورهای اسلامی از جمله افغانستان بصورت پر شور تجلیل و برگزار میگردد، خرید لباس نو و میوه خشک برای پذیرایی مهمانان در ایام عید از جمله سنتهای دیرینه بین مردم افغانستان است. اما پس از حاکمیت طالبان در افغانستان دامنهی فقر و بیکاری گستردهتر، سفرههای مردم خالیتر شده و دلخوشیهای مردم جایش را به غصهی پیدا کردن نان سپرده است. دو روز قبل از عید، همراه خانواده سری به بازار زدیم، از میزان، نوعیت و نحوه خرید مردم فقر و تنگ دستی به وضوح قابل مشاهده بود؛ میزان خرید بسیار اندک و نوعیت خرید هم بیشتر بر اجناس متمرکز بود که از قیمت کمتری برخوردار بود.
جالب تر از همه این بود وقتی از جلو رستوانتی رد میشدیم، بوی وسوسه کننده کباب بر مشام انسان میپیچید و چیدمان میوههای تازهی و متنوع برای آماده کردن جوس چشم انسان را نوازش میداد و دل تفتیده انسان را تشویق میکرد تا وارد رستورانت شود نفسی تازه کند. وارد آن رستورانت شدیم تا عصرانهی صرف کنیم اما وقتی وارد صالون رستورانت شدیم آنجا پر از خانمها بود. به سختی میز برای نشستن پیدا کردیم، پس از لحظهی میزهای اطرافتم توجهم را جلب کرد، از میان آن همه خوراکیها و نوشیدنیهای لذیذ تقریبا تمام میزها چپس و چای را که ارزان ترین چیز ممکن در مینوی رستورانت بود فرمایش داده بود.
زنی با دو کودکش در یک گوشه تختی نشسته بود و یک خریطه پلاستیکی کوچک نیز در کنار شان قرار داشت که ظاهرا از خرید عیدانه برگشته و چای و چپسی را صرف کرده بود، یکبار دیدم توجهش را یکی از میزهای جلب کرده است که لحظهی قبل فردی آنجا کباب صرف میکرد، آن خانم از جایش بلند شد و رفت از بین تهمانده غذا، یک تکه کباب را برداشت و بین نان پیچید و نوشجان کرد. با دیدن این صحنه اشک در چشمم حلقه زد و لقمه در راه گلونم گیر کرد و اصلا نفهمیدم آن روز چه صرف کردیم.
در اقتصاد یک قاعده بنام عکس العمل تقاضا نظر به تغییر عاید وجود دارد که بر مبنای آن وقتی درآمد افراد کاهش مییابد، اجناس ارزانتر و کم کیفیتتر که اصطلاح علمی آن را اجناس پست میگویند، جایگزین اجناس گران تر و با کیفیتتر میشود. با توجه به این قاعده اقتصادی، چگونگی خرید مردم، گسترگی فقر، خالی بودن سفرهها و درماندگی مردم را مثل آینه به تصویر میکشد. پیداست که خوشیهای تجلیل عید جایش را با غصههای دردناک پیدا کردن یک وعده غذایی تعویض کرده بود.
جعفر اندیشمند
